Mens-robot interactie: zorg in de performancekunst

De Ulrike Quade Company, al meer dan twintig jaar een pionier in interdisciplinair visueel theater in Amsterdam, combineert poppenspel en technologie op het toneel. Onze missie is om de grenzen tussen technologie, kunst en menselijkheid te vervagen. Dit doen we door samen te werken met professionals uit de podiumkunsten, creatieve industrie en wetenschappen.

In ons project Center Stage Robotics onderzoeken we hoe industriële robots kunnen optreden in een theatrale omgeving. Van juli 2023 tot december 2024 duiken we in de wereld van industriële robots binnen theater en performance. Onze sprints zijn hierbij essentieel: intensieve werksessies waarin we met een multidisciplinair team specifieke onderwerpen en thema’s verkennen. Deze sessies leveren nieuwe inzichten, prototypes en concepten op voor toekomstige theater- en museumprojecten.

Tweede sprint: interactie van zorg tussen mens en robot

In een van onze recente sprint-events onderzochten we het thema zorg in de interactie tussen mens en robot. Circusartiest en performer Daniel Simu ging hierbij een unieke dialoog aan met een KUKA-robot. Daniel Simu, bekend om zijn werk in acrobatiek, circuselektronica en generatieve kunst, bracht zijn veelzijdige artistieke vaardigheden in om de dynamiek van deze interactie te verkennen.

De performance: een spel van beweging en reactie

Tijdens de sprint werden drie verschillende sequenties opgevoerd, waarbij de interactie tussen Daniel en de KUKA-robot centraal stond. Rick van Dugteren, verantwoordelijk voor de programmering en bediening van de robot, zorgde ervoor dat de robot op specifieke manieren bewoog. Elke sequentie werd gevolgd door een discussie die nieuwe inzichten opleverde over hoe mens en robot met elkaar omgaan.

In de eerste sequentie bewoog de robot dicht bij de grond met een metalen wiel aan het uiteinde. Daniel reageerde door het wiel vast te houden, te duwen of eraan te trekken, wat een komische slapstickachtige sfeer creëerde. In de tweede sequentie werd het wiel hoger geplaatst, waardoor Daniel zijn reacties moest aanpassen. Deze veranderende dynamiek riep vragen op over hoe de performers invloed op elkaar uitoefenen.

In de derde sequentie veranderde de robot zijn bewegingspatroon naar een op- en neergaande beweging. Daniel hing aan het wiel in een foetushouding, wat een gevoel van zorg en kwetsbaarheid opriep. Deze sequentie benadrukte de fysieke en emotionele aspecten van de interactie, waarbij de kracht en fragiliteit van zowel de mens als de robot centraal stonden.

Inzichten en reflecties over zorg en kwetsbaarheid

Na elke sequentie bespraken de deelnemers de waargenomen kenmerken van de interactie. De vaardigheden van Daniel, zoals het innemen van bepaalde posities en het uitvoeren van bewegingen als reactie op de robot, benadrukten het thema zorg. De momenten waarop Daniel stil hing aan het wiel riepen associaties op met menselijke kwetsbaarheid en zorgzaamheid. De voorgeprogrammeerde bewegingen van de robot werden echter als minder zorgzaam ervaren, terwijl handmatige bediening via een afstandsbediening een meer bedachtzame en zorgzame expressie mogelijk maakte.

Deze exploratieve performance liet zien hoe artistieke vaardigheden en genres zoals slapstick kunnen helpen bij het uitdrukken van complexe concepten als zorg. Dit inspireerde ons tot verdere verkenning van manuele interactie met de KUKA-robot, wat het thema zal zijn van een aankomend Sprint-event.

Conclusie

Deze tweede sprint gaf ons waardevolle inzichten in hoe mens en robot op een zorgzame manier kunnen interageren binnen de context van performancekunst. De discussies en observaties die voortkwamen uit deze sessies zullen dienen als basis voor toekomstige sprints en verdere verkenningen van de dynamiek tussen mens en robot in verschillende artistieke en sociale contexten.

Lees verder

D4D Consortium Meeting

14 juli 2026

How will robots be designed and puppeteered? What kind of strings will be attached? The central question of Dramaturgy for Devices consortium remains how the performing arts can help develop human-robot interaction (HRI) so robots can be integrated better into society.

Roboverse – No human in the loop

9 juli 2026

Autonomous drone kills human being. No human in the loop. Roboverse explores the underbelly of technology, the robot from within. What would the world be like from a robot’s perspective? A dancer, a drone and different robots share the stage — their sensors turning movement into sound and music. Human and machine mirror and challenge each other, from target to companion.

Theatre of the Future: Choreography of Flesh and Steel – A conversation with pioneer of human-machine performance Ulrike Quade

2 juli 2026

Ulrike Quade interviewed by Hayel Ali Al-Mathabi for Arab Theater Magazine. At the heart of the radical transformations taking place in contemporary performance, the work of Netherlands-based director and scenographer Ulrike Quade stands out as a bridge between the richness of tradition and the precision of technology.

FOTO: KIRIKO MECHANICUS

“Door wetenschap, technologie en kunst samen te brengen, creëren we een krachtige ruimte voor innovatie – een ruimte die maatschappelijke normen uitdaagt en nieuwe perspectieven opent op de kwesties die onze wereld vandaag de dag bepalen.” – Ulrike Quade